Motor ve araç tekniği, ehliyet sınavının 9 soruluk bölümüdür ve birçok adaya "en yabancı" konu gelir. Oysa mantığı kavrandığında ezbere gerek kalmaz: araç, birbirini besleyen birkaç sistemden oluşur. Bu sistemleri tek tek tanıyalım.
Dört zamanlı motor nasıl çalışır?
Benzinli ve dizel araçların çoğu dört zamanlı motorla çalışır. Tek bir iş döngüsü dört aşamadan oluşur ve hep bu sırayla tekrarlanır:
- Emme: Silindire yakıt-hava karışımı (dizelde hava) alınır.
- Sıkıştırma: Piston yukarı çıkıp karışımı sıkıştırır.
- Ateşleme (iş): Karışım yanar, pistonu aşağı iter; aracı hareket ettiren güç buradan doğar.
- Egzoz: Yanmış gazlar dışarı atılır.
Hatırlaması kolay sıra: emme → sıkıştırma → ateşleme → egzoz. "İş" yani gücün üretildiği tek zaman ateşleme zamanıdır; diğer üçü onu hazırlar ve temizler.
Soğutma sistemi: motoru ne çok ısıt ne çok soğut
Yanma sırasında motor aşırı ısınır; soğutma sistemi onu ideal sıcaklıkta tutar. Temel parçalar radyatör, devirdaim (su) pompası, termostat, vantilatör (fan) ve hararet göstergesidir. Termostat, motor soğukken suyu radyatöre göndermeyip motorun çabuk ısınmasını, ısınınca da dolaşımı açmasını sağlar. Gösterge sürekli yükseliyorsa soğutmada bir sorun var demektir; motor zarar görmeden durmak gerekir.
Yağlama sistemi: sürtünmeyi azaltan kan dolaşımı
Hareketli metal parçalar birbirine sürtünür; yağ bu sürtünmeyi ve aşınmayı azaltır. Sistemin parçaları karter, yağ pompası, yağ filtresi ve seviye çubuğudur. Yağın görevleri yalnızca kayganlık değildir: aynı zamanda soğutmaya yardım eder, parçalar arasını sızdırmaz yapar ve oluşan kirleri taşır. Bu yüzden yağ ve filtre düzenli değiştirilir.
Fren sistemi ve ABS
Çoğu otomobilde hidrolik fren kullanılır: pedala basınca sıvı, basıncı tekerleklerdeki frenlere iletir. Ön tekerleklerde genelde disk, arkada disk veya kampana fren bulunur. ABS (kilitlenmeyi önleyici fren), ani frende tekerleklerin kilitlenip kaymasını engelleyerek aracın yönetilebilir kalmasını sağlar. Fren pedalı boşalıyor ya da derine gidiyorsa sistemde hava veya sıvı kaybı olabilir.
Güç tekerleğe nasıl ulaşır: debriyaj ve aktarma
Motorun ürettiği güç, doğrudan tekerleğe verilemez; araya aktarma organları girer. Debriyaj (kavrama), vites değiştirirken motorla şanzımanın bağlantısını geçici olarak keser. Şanzıman (vites kutusu) hız ve güç dengesini ayarlar, diferansiyel ise gücü tekerleklere dağıtır. Kalkışta zorlanma veya viteste tutukluk çoğu zaman debriyajla ilgilidir.
Akü, şarj ve lastikler
Aracı çalıştıran ilk elektriği akü verir; marş motoru motoru döndürür. Motor çalışınca alternatör (şarj dinamosu) hem aracın elektriğini üretir hem aküyü doldurur. Akü sürekli bitiyorsa sıklıkla suçlu şarj sistemidir. Lastiklerde ise diş derinliği ve hava basıncı güvenliğin temelidir: aşınmış veya az havalı lastik, fren mesafesini uzatır ve kaymaya yol açar.
Sıkça Sorulan Sorular
Dört zamanlı motorun zamanları nelerdir?
Sırasıyla emme, sıkıştırma, ateşleme (iş) ve egzoz. Güç yalnızca ateşleme zamanında üretilir.
Termostatın görevi nedir?
Motorun çabuk ısınmasını sağlar ve ideal sıcaklığa ulaşınca soğutma suyunun dolaşımını açarak motoru aşırı ısınmadan korur.
ABS ne işe yarar?
Ani frenlemede tekerleklerin kilitlenmesini önler; böylece araç kaymadan yönlendirilebilir.
Akü sürekli bitiyorsa sebebi ne olabilir?
Çoğunlukla şarj sistemi (alternatör) sorunudur; akü dolmadığı için kısa sürede biter.
Araç tekniğini akılda tutmanın yolu sistemleri görevleriyle eşleştirmektir: soğutma ısıyı dengeler, yağlama sürtünmeyi azaltır, fren durdurur, debriyaj bağlantıyı keser, alternatör elektriği üretir. Bu eşleştirmeyi kurduğunuzda sorular birer mantık sorusuna dönüşür.
