Zehirlenme, vücuda dışarıdan giren zararlı bir maddenin dokulara ve organlara verdiği hasardır. Ehliyet sınavının ilk yardım bölümünde sıkça sorulan bir konudur; çünkü zehirlenmelerde ilk dakikalarda yapılan müdahale, sonucu doğrudan etkiler. Zehirin vücuda giriş yoluna göre belirtiler ve uygulanacak ilk yardım değişir. Bu rehberde zehirlenme türleri, belirtileri ve doğru müdahale adımları sınav müfredatına uygun şekilde açıklanıyor.
Zehir Vücuda Hangi Yollarla Girer?
Zehirli maddeler vücuda üç temel yoldan girer. Doğru ilk yardım için önce giriş yolunun belirlenmesi gerekir.
- Sindirim yoluyla: İlaç, temizlik maddesi, bozuk gıda, tarım ilacı veya zehirli bitkilerin ağız yoluyla alınması.
- Solunum yoluyla: Karbonmonoksit, doğal gaz, tüp gazı veya kimyasal buharların solunması.
- Cilt yoluyla: Tarım ilaçları, kimyasal maddeler veya böcek ısırıkları yoluyla deriden emilim.
Zehirlenmenin Genel Belirtileri Nelerdir?
Zehirin türüne göre değişmekle birlikte sık görülen belirtiler şunlardır:
- Bulantı, kusma ve karın ağrısı
- Baş dönmesi, baş ağrısı ve halsizlik
- Solunum güçlüğü ve nefes darlığı
- Ciltte kızarıklık, yanma veya renk değişikliği
- Bilinç bulanıklığı, havale ve bilinç kaybı
Sindirim Yoluyla Zehirlenmede İlk Yardım
- Hastanın bilinci açıksa ağzında kalan maddeyi çıkarın.
- Bilinç kaybı, havale veya yakıcı-aşındırıcı madde alımı yoksa kusturmak zarar verebilir; kendiliğinden kusma dışında zorla kusturmayın.
- Yakıcı madde (asit, baz, çamaşır suyu) veya petrol ürünü alındıysa kesinlikle kusturmayın; bu maddeler geri çıkarken yemek borusuna ikinci kez hasar verir.
- Hastanın üzerini örterek vücut ısısını koruyun.
- Zehirlenmeye neden olan maddenin kutusunu veya kabını yanınıza alın; sağlık ekibine bilgi verir.
- 112'yi arayın ve bilinç kapalıysa hastayı koma (derlenme) pozisyonuna alın.
Solunum Yoluyla Zehirlenmede İlk Yardım
En sık görülen türü karbonmonoksit zehirlenmesidir. Renksiz ve kokusuz olduğu için fark edilmesi güçtür.
- Kendi güvenliğinizi sağlayın; ortama girerken zehirlenme riskini göz önünde bulundurun.
- Kapı ve pencereleri açarak ortamı havalandırın, mümkünse gaz kaynağını kapatın.
- Hastayı temiz havaya çıkarın.
- Solunum yolunu açık tutun; bilinç kapalıysa koma pozisyonuna alın.
- Solunum durmuşsa temel yaşam desteğine (suni solunum ve kalp masajı) başlayın.
- 112'yi arayın.
Cilt Yoluyla Zehirlenmede İlk Yardım
- Zehirli maddeyle temas eden giysileri çıkarın.
- Temas eden bölgeyi bol suyla en az 15-20 dakika yıkayın.
- Gözle temasta gözü bol suyla, kapağı açık tutarak yıkayın.
- Maddenin bilgisini kaydedin ve 112'yi arayın.
Zehirlenmede Yapılmaması Gerekenler
- Bilinci kapalı hastaya ağızdan hiçbir şey vermeyin.
- Yakıcı-aşındırıcı madde veya petrol ürünü alındığında kusturmaya çalışmayın.
- Ne olduğunu bilmediğiniz maddeler için "panzehir" niyetine süt, sirke gibi maddeler vermeyin.
- Zaman kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi'ne haber verin.
Sık Sorulan Sorular
Zehirlenmede her zaman kusturmak gerekir mi?
Hayır. Yakıcı-aşındırıcı maddeler, petrol ürünleri ve bilinci kapalı hastalarda kusturmak zararlıdır. Kusturma yalnızca sağlık ekibinin yönlendirmesiyle yapılır.
Karbonmonoksit zehirlenmesinde ilk yapılması gereken nedir?
Ortamı havalandırıp hastayı temiz havaya çıkarmak ve solunum yolunu açık tutmaktır. Solunum durmuşsa temel yaşam desteğine başlanır.
Zehirlenmede acil numara hangisidir?
Türkiye'de tüm acil durumlar için 112 Acil Çağrı Merkezi aranır.
